Bakka Magazine

Volume 4, January-December 2010

View Editorial List

Change font size:
a A
The following browsers are recommended for viewing this site:
Download Firefox (Mac/PC) | Download IE7 (PC only) | Download Safari (Mac only)
CLICK on the link below to download Lao font in order to read articles written in Lao:
 

Friday, April 18, 2014 4:09 pm EST

ວິວັທນາການ ຊື່ ຄົນລາວ

What's in a Lao Name?

ທ່ານເກີດມາ ພໍ່ແມ່ ໄດ້ຕັ້ງຊື່ນ້ອຍໃຫ້ບໍ່, ຊື່ຫຍັງ? ຊື່ແທ້ຂອງທ່ານ ແມ່ນຫຍັງ? ແລະ ນາມສະກຸນຫຍັງ? ທ່ານເຄີຍໄດ້ຮັບ ຍົດຊັ້ນ ແລະ ນາມພະຍົດໃດໆບໍ?

ບັດນີ້ລອງຫັນມາເບິ່ງຄືນຫລັງວ່າ ຊື່ຂອງຄົນລາວ ໃດ້ຖືກພັທນາ ຂຶ້ນມາຢ່າງໃດ? ຄົນລາວ ຮ້ອງຊື່ ໃສ່ຊື່ກັນຢ່າງໃດ ກ່ອນໜ້າ ສົງຄາມໂລກ ຄັ້ງທີສອງ ແລະ ເວລານີ້ ຄົນລາວ ຍັງບໍ່ທັນໃຊ້ ນາມສະກຸນ ກັນເທື່ອ. ຄົນລາວ ເລີ້ມຕັ້ງ ແລະ ໃຊ້ນາມສະກຸນກັນມາຣະຫວ່າງປີ 1930 ເປັນຕົ້ນມາ. ຫລັງຈາກເມືອງລາວ ໄດ້ຮັບ ເອກກະຣາດ ຈາກ ຝຣັ່ງເສດໃນປີ 1954, ການຕັ້ງຊື່ໃຫ້ລູກຫລານ ໄດ້ເລີ້ມພັທນາ ຢ່າງກວ້າງຂວາງ. ພາຍໃຕ້ ຣະບົບການປົກຄອງຂອງ ພຣະຣາຊອານາຈັກລາວ, ນອກຈາກມີຊື່ ທັມມະດາແລ້ວ ຍັງມີຊື່ ກຽດຕິຍົດ ທີ່ໄດ້ມອບໝາຍໃຫ້ເປັນທາງການອີກ. ພາຍໃຕ້ຣະບອບການປົກຄອງຂອງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ເຂົາເຈົ້າຮ້ອງ ແລະ ໃຊ້ກັນຢ່າງໃດ?

ພໍແຕ່ເດັກນ້ອຍເກີດຂຶ້ນມາ ບັນດາພໍ່ແມ່ ມັກຈະຕັ້ງຊື່ນ້ອຍ ຊື່ຫລີ້ນ ລູກຮັກ ຫລານແພງ ໄວ້ໃຫ້ເຫັນດັ່ງນີ້:

ຊາວຫລວງພຣະບາງ: ອີ່ໝີ, ອີ່ເມ, ອີ່ນ້ອຍ, ບັກແຂກ, ບັກໂຢກ, ບັກເຕັ້ຽ, ບັກແອ, ອີ່ແອ, ອີ່ຕູ້ຍ, ບັກຈ່ອຍ. ຖ້າເປັນຊື່ແທ້ ມັກຈະຮ້ອງກັນວ່າ: ຄໍາເໝືອນ, ຄໍາມ່ວນ, ຄໍາສີ, ຫູມເພັງ, ຫູມພັນ, ຫູມແພງ ເລົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ. ຊາວວຽງຈັນ ແລະ ພາກກາງ : ບັກແອ, ອີ່ແອ, ອີ່ຕູ້ຍ, ບັກຈ່ອຍ, ບັກຫລ້າ ແລະ ອີ່ຫລ້າ ເລົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ. ຊາວລາວ ທາງພາກໃຕ້ : ບັກຫໍາ, ອີ່ໂມະ, ບັກກິລອງ, ບັກກິຕູ້ຍ, ບັກກິນ້ອຍ ແລະ ບັກກິໃຫຍ່ ເລົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ.

ມັນເປັນທີ່ຊາບດີຢູ່ວ່າ ໃນສະໄໝ ຝັ່ຣງເສດ ຍັງປົກຄອງລາວ ຢູ່ນັ້ນ 1893-1930, ຊື່ຂອງຄົນລາວ ສ່ວນໃຫຍ່ ມີແຕ່ ຫນຶ່ງ ຫາ ສອງ ພະຍາງ ເທົ່ານັ້ນເຊັ່ນວ່າ: ສີ, ສາ, ມາ, ມີ, ດໍາ, ແດງ, ແຫ້ລ, ຂາວ, ເຫລືອງ ແລະ ທອງ ເລົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າມີສອງ ພະຍາງ ກ່ໍຄື: ຄໍາສີ, ຄໍາສາ, ຄໍາແດງ, ທອງຫລໍ່່, ທອງຄຼູນ, ທອງໃສ ແລະ ອື່ນໆ.

ບັນດາຊື່ທັງຫລາຍເລົ່ານີ້ ຈະເປັນທີ່ລຶ້ງເຄີຍ ຮູ້ຈັກ ວ່າໃຜເປັນໃຜ ຢູ່ໃນວົງການຂອງ ຄົນລາວເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນວ່າ: ທ້າວສີ ຕາໂປ ຫລືວ່າ ທ້າວສີ ຫົວງ່ອນ, ນາງແດງ ບ້ານຖ່າ ຫລືວ່າ ນາງແດງ ບ້ານຖົ່ງ, ລຸງສາລີ ຂີ້ເຫລົ້າ ຫລືວ່າ ລຸງສາລີ ຂີ້ຢາ, ປ້າຈັນທີ ຄຳໝາກແຫ້ງ ຫລືວ່າ ປ້າຈັນທີ ຂາຍເຂົ້າປຸ້ນ. ເວລານີ້ ການບອກເຖີງຮູບຫ່າງ, ສິ່ງແວດລ້ອມ ແລະ ປະຕິກິຣິຍາ ແມ່ນການຊີ້ບອກໃຫ້ຮູ້ວ່າ ໃຜເປັນໃຜ ກັນແທ້.

ເນື່ອງຈາກວ່າ ຄົນລາວ ບໍ່ມີ ນາມສະກຸນ, ເພາະສະນັ້ນ ມັນເກີດບັນຫາຫຍຸ້ງຍາກໃຫ້ແກ່ ຝັ່ຣງເສດ ໃນການເກັບພາສີອາກອນ. ເພາະວ່າ ຄົນລາວ ພາກັນລັກໜີ ການເກັບພາສີ. ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງ ຝັ່ຣງເສດ ບໍ່ສາມາດ ຮູ້ໄດ້ວ່າແມ່ນ ທ້າວສາ, ນາງລາ, ທ້າວສີ, ນາງມີ ຄົນໃດ, ເພາະວ່າ ຄົນລາວ ມົດເມືອງມີ ຊື່ຄືໆກັນ. ຍ້ອນສາເຫດດັ່ງກ່າວ ຝັ່ຣງເສດ ຈຶ່ງໄດ້ແນະນໍາໃຫ້ ເຈົ້າເມືອງ ຄໍາຜາ, ຜູ້ເປັນເຈັ້າເມືອງ ວຽງຈັນ, ເຈົ້າໂຄດລຸງຕາ ພາລູກບ້ານ ຫລານເມືອງ ເລີ້ມຕັ້ງ ແລະ ໃຊ້ ນາມສະກຸນ ກັນຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ. ນາມສະກຸນ ຂອງ ເຈົ້າເມືອງ ຄໍາຜາ ກ່ໍຄື ສຸວັນນະວົງ ນັ້ນເອງ, ຕິດຕາມມາດ້ວຍ ຍາດຕິພີ່ນ້ອງປ້ອງປາຍ ຊາວນະຄອນຫລວງ ວຽງຈັນ ເຊັ່ນວ່າ: ອິນທະວົງ, ປະຖັມມະວົງ, ຊະນະນິກອນ, ຫລວງໂຄດ, ສິຫາຣາຊ, ພິລາພັນເດດ ແລະ ຈັນທະປັນຍາ ເລົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ. ຕະກູນດັ່ງກ່າວນີ້ ເຄີຍໄດ້ວາງບົດບາດ, ເປັນຜູ້ນໍາ, ນັກການເມືອງ, ການປົກຄອງ ຢູ່ໃນສະໄໝ ພຣະຣາຊອານາຈັກລາວ 1954-1975.

ໃນຣະຍະເວລາ ທ່ີມີການເລີ້ມໃຊ້ ນາມສະກຸນນີ້ເອງ, ບັນດາລູກຫລານ ເຊື້ອພຣະວົງລາວທັງຫລາຍເຊັ່ນວ່າ ວັງໜ້າ ແລະ ວັງຫລັງ ໄດ້ພາກັນໃຊ້ ຊື່ພໍ່ ມາເປັນ ນາມສະກຸນ ຂອງຕົນເອງ ເຊັ່ນວ່າ :

ເຈົ້າຟ້າຊາຍ ວົງ ສວ່າງ, ລູກຊາຍ ຂອງ ພຣະບາດສົມເດັດ ພຣະເຈົ້າມະຫາຊີວິດ ສີຣສວ່າງວັທນາ.
ເຈົ້າມັງຄລະ ສຸວັນນາພູມາ, ລູກຊາຍ ອະດີດ ນາຍຍົກຣັຖມົນຕີຣ ແຫ່ງພຣະຣາຊອານາຈັກລາວ.
ເຈົ້າຄຳໄຊ ສຸພານຸວົງ, ລູກຊາຍ ອະດີດ ປະທານປະເທດ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ.

ຄໍາວ່າ ຕາສີ ຕາສາ, ໝາຍເຖິງບຸກຄົນ ຊົນຊັ້ນ ທັມມະດາສາມັນ ແລະ ບໍ່ມີ ຫຍັງສໍາຄັນ. ການສຶກສາ ຂອງຄົນລາວ ຢູ່ໃນສະໄໝເກົ່າ ຕ້ອງໃດ້ພາກັນອາໃສ ວັດວາອາຮາມ ເປັນສະຖາບັນ ການສຶກສາ, ບ່ອນ ບວດຮຽນຂຽນອ່ານ. ເພາະສະນັ້ນ ຊື່ຂອງຜູ້ຊາຍຄົນລາວ ມັກຈະມີ ນາມພະຍົດຂຶ້ນໜ້າ ເພຶ່ອບອກໃຫ້ຮູ້ວ່າ ບຸກຄົນດັ່ງກ່າວນັ້ນ ໃດ້ບວດດົນນານຈັກພັນສາ ແລະ ໃດ້ຖືຫົດສົງ ເປັນພຣະຢູ່ໃນຣະດັບໃດ ເຊັ່ນວ່າ:

ຊ່ຽງ : ອ້າຍຊ່ຽງສີ ແມ່ນ ອ້າຍຈົວນ້ອຍ, ຜູ້ຊາຍ ທ່ີເຄີຍໄດ້ບວດ, ສິກອອກມາ ເປັນຄົນທັມມະດາ.
ທິດ : ອ້າຍທິດຄຳສີ ແມ່ນ ຜູ້ຊາຍ ທ່ີເຄີຍໄດ້ບວດ ເປັນພຣະ, ອາຍຸສູງ ກວ່າ ອ້າຍຈົວນ້ອຍ.
ຈານ : ຈານສາລີ ແມ່ນຜູ້ຊາຍ ທີເຄີຍໄດ້ບວດ ເປັນພຣະ ໄດ້ຖືຫົດສົງ ຂື້ນຊັ້ນ ຈາກ ທິດ ມາເປັນ ຈານ.
ມະຫາ : ມະຫາຈັນສຸກ,ແມ່ນຜູ້ຊາຍ ທີເຄີຍໄດ້ບວດ ເປັນພຣະພິຂຸສົງ ຖືຫົດສົງ ຫລາຍໆຄັ້ງ ແລະ ຖືວ່າເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານ ທາງດ້ານ ພຣະພຸທສາສນາ. ມະຫາ ມີຢູ່ທັງໝົດ ເກົ້າຊັ້ນ ຫຼື ເກົ້າປະໂຫຍກ ດ້ວຍກັນ.

ຫລັງຈາກ ສົງຄາມໂລກ ຄັ້ງທີສອງ ແລະ ກ່ອນໜ້າ ລາວ ໄດ້ຮັບເອກກະຣາດ ຈາກ ຝັ່ຣງເສດ, ການຕັ້ງຊື່ ໃສ່ຊື່ ຂອງຄົນລາວ ໄດ້ເລີ້ມມີການພັທນາ ຢ່າງວ່ອງໄວ. ເວລານີ້ ຄົນລາວ ໄດ້ເຫັນໂລກພາຍນອກຫລາຍຂຶ້ນ, ໂດຍສະເພາະຢ່າງຍິ່ງ ທາງດ້ານການສຶກສາ. ເພາະສະນັ້ນ ການໃສ່ ຊື່ ລູກຫລານລາວ ຈາກຄວາມເວົ້າ ຄໍາດຽວຫາສອງຄໍາ ໄດ້ກາຍມາເປັນ ສາມພະຍາງ.  ມັນເປັນທ່ີສະແດງໃຫ້ເຫັນ ການບອກເຖິງ ພື້ນຖານຄອບຄົວ, ການສືກສາ, ວັນນະຂະດີ ແລະ ຄວາມຮູ້ສືກ ອັນລຶກຊຶ້ງຂອງ ພໍ່ແມ່ ຜູ້ປົກຄອງເຊັ່ນວ່າ : ນາງພາຣະດີ, ນາງດາຣາພອນ, ນາງສິໂສດາ, ນາງອີນທິຣາ, ນາງເກສນີ, ທ້າວດາວສະເດັດ, ທ້າວຈັນທະຈັກ, ທ້າວອານຸສອນ, ທ້າວຄາຖາເພັດ, ທ້າວວົງພຣະຈັນ ແລະ ທ້າວກິ່ງສວັນ ເລົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ.

ພາຍໃຕ້ຣະບົບການປົກຄອງຂອງ ພຣະຣາຊອານາຈັກລາວ (1954-1975) ທີ່ມີ ພຣະເຈົ້າມະຫາຊີວິດ ເປັນຜູ້ປົກຄອງ ປະເທດ. ເພາະສະນັ້ນ ການໃຊ້ນາມພະຍົດ ແມ່ນກຽດຕິຍົດອັນສູງ ທີ່ທາງການຮັບຮູ້ວ່າ ເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບໃຊ້ ສັງຄົມ. ແຕ່ຣະປີ ບັນດາ ພໍ່ບ້ານ, ຕາແສງ, ເຈົ້າເມືອງ, ເຈົ້າແຂວງ, ຂ້າຣາຊການ, ທະຫານ, ຕໍາຫຼວດ ແລະ ປະຊາຊົນຄົນທໍາມະດາ, ທ່ີໄດ້ສ້າງຄຸນງາມຄວາມດີ ແລະ ຮັບໃຊ້ປະເທດຊາດບ້ານເມືອງ. ນອກຈາກໃດ້ຖືກເລື່ອນຊັ້ນ ໜ້າທີ່ການ ແລະ ໃດ້ຮັບຫລຽນຕຣາຄໍາຊອບ ແລ້ວກໍ່ດີ, ແຕ່ພວກທ່ານເລົ່ານີ້ຍັງໄດ້ຮັບ ນາມພະຍົດ ຈາກຜູ້ມີສິດເຊັ່ນວ່າ ເຈົ້າເມືອງ ໃຫ້ເປັນ ທ້າວ, ເຈົ້າແຂວງ ໃຫ້ເປັນ ຂຸນ, ພຣະບາດສົມເດັດ ພຣະເຈົ້າມະຫາຊີວິດ ໃຫ້ເປັນ ເພັຽ, ພຣະຍາ ແລະ ເຈົ້າພຣະຍາ.

ເຈົ້າພຣະຍາ ຫລວງ ເມືອງຈັນ ອຸທອງ ສຸວັນນະວົງ ພຣະຍາ ຫົວຂອງ ຜູຍ ຊະນະນິກອນ
ພຣະຍາ ໃຊຍະເພດຈໍາພອນ ເຫລື່ອມ ອີນສີຊ່ຽງໃໝ່ ພຣະຍາ ນໍຣະປະໂມກ ນາຍພົນ ວັງປາວ
ພຣະຍາ ບໍຣິຫານສືກສາ ບົງ ສຸວັນນະວົງ ພຣະຍາ ຈັນທະບູຣີ ບົວເພັດ ຈັນທະປັນຍາ

ນອກຈາກນັ້ນອີກແລ້ວ ກໍຍັງມີບັນດາ ພຣະຍາທັງຫລາຍອື່ນໆອີກ. ຈື່ງເປັນທ່ີຊາບວ່າ, ມີແຕ່ ຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ ທ່ີໄດ້ຮັບນາມພະຍົດເປັນ ເຈົ້າພຣະຍາ ຄື ເຈົ້າພຣະຍາ ຫລວງ ເມືອງຈັນ ອຸທອງ ສຸວັນນະວົງ. 

ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງ ສາທາຣະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ນັບຕັ້ງແຕ່ປີ 1975 ເປັນຕົ້ນມາ, ການໃຊ້ ນາມພະຍົດ ດັ່ງທ່ີກ່າວມາໄດ້ຖືກລົບລ້າງ ທັງໝົດ ເພາະຖືວ່າເປັນຣະບົບ ສັກດີນາ, ຖືຍົດ ຖືຊັ້ນ, ແບ່ງຊັ້ນວັນນະ ບໍ່ມີຄວາມສະເຫມີພາບ ແລະ ບໍ່ແມ່ນ ປັຣສຍາ ຂອງຣະບອບ ສັງຄົມນິຍົມ. ພາກຕົ້ນການປົກຄອງ ຣະບອບສັງຄົມນິຍົມ, ເຂົາເຈົ້າ ຈະຮ້ອງກັນວ່າດັ່ງນີ້: ສະຫາຍ ຫລືວ່າ ລຸງ ສຸພານຸວົງ, ສະຫາຍ ຫລືວ່າ ລຸງ ໄກສອນ ພົມວິຫານ. ໃນຣະຍະຕໍ່ມາຈຶ່ງຄ່ອຍໆມີການປ່ຽນແປງ ມາຮ້ອງກັນວ່າ ທ່ານ, ທ່ານນາງ. 

ຕາມປົກກະຕິແລ້ວ ຊື່ ຄົນລາວ ປະກອບດ້ວຍ ນາມສະກຸນ ມີຄວາມຍາວ, ເວົ້າຍາກ, ຟັງແລ້ວ ແປກຫູ ຕໍ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ລຶ້ງເຄີຍ. ດ້ວຍເຫດດັ່ງກ່າວ ບັນດາລູກຫລານລາວ ທີ່ເກິີດຢູ່ໃນຕ່າງປະເທດ, ພໍ່ແມ່ບາງຄົນ ໄດ້ພະຍາຍາມ ຕັ້ງຊື່ໃຫ້ລູກ ທີ່ມີຄວາມໝາຍຂອງລາວ ແລະ ຮ້ອງໄດ້ງ່າຍແກ່ທຸກຄົນ ເຊັ່ນວ່າ: ມາລາ (Marla) ອະນິກະ (Anicka) ສ່ວນຫລາຍ ມັກຈະມີຊື່ນ້ອຍ ຫລືບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຈະໃສ່ຊື່ເປັນ ອະເມຣິກັນ ກັນທັງໝົດ ແຕ່ຍັງຖື ນາມສະກຸນລາວ. ເພາະສະນັ້ນ ມັນບໍ່ເປັນທ່ີແປກປະຫລາດ ຖ້າຫາກທ່ານ ສັງເກດເຫັນຊື່ Aaron (ໂນຣົມ) Pathammavong, Melody (ມະໄລທອງ) Souvannavong, Judy (ແສງແກ້ວ) Khamvongsa ເລົ່ານີ້.

< Back to Front Page.